Yazar: Gülay Tasli, göç hukuku ve sosyal hukuk alanlarında uzman avukat (Fachanwältin für Migrationsrecht und für Sozialrecht, Rechtsanwaltskammer Düsseldorf)
Almanya’da bir üniversite eğitimi veya mesleki eğitim, ileride bir iş hayatına adım atmanın yolunu açabilir. Önemli olan, başından itibaren ikamet amacını doğru seçmektir.
Bir bakışta
Uzun süreli ikamet için, ülkeye girişten önce verilen ulusal vize gereklidir. Buna karşılık, § 41 AufenthV belirtilen sekiz ülkenin vatandaşları, kısa süreli ikamet dışında bir ikamet için de vizesiz olarak giriş yapabilirler. Gerekli ikamet izni daha sonra Almanya topraklarında alınabilir. Bu hükmün 3. fıkrasına göre, ikamet izni ülkeye girişten sonraki 90 gün içinde başvurulmalıdır. Yaygın bir yanılgı, vizesiz girişin başvuru yapmadan daha uzun süreli kalmaya da izin verdiği yönündedir.
Oturma izninin verilmesi, gerekli vize ile giriş yapmış olmanızı ve izin verilmesi için gerekli bilgileri vize başvurusunda zaten belirtmiş olmanızı gerektirir. Sıklıkla, Schengen vizesi ile giriş yapıp daha sonra Almanya topraklarında ikamet izni almaya çalışılır. Gerekli vize olmadan giriş yapanlar bu şartı yerine getirmez.
İzin verilmesine ilişkin bir hak talebinin (Anspruch) şartları yerine getirilmişse, gerekli vize ve vize başvurusunda yer alan bilgilerden feragat edilebilir. Bireysel durumun özel koşulları nedeniyle vize prosedürünü tamamlamanızın makul olmadığı durumlarda, her ikisinden de feragat edilir. Bu tür özel koşulların mevcut olup olmadığı, tarafımızca ayrı olarak değerlendirilir.
Henüz bir üniversiteye kabul edilmediyseniz, üniversiteye başvuru amacıyla size oturma izni verilebilir. Bu oturma izni en fazla dokuz ay süreyle verilir ve diğer şartların yanı sıra, geçiminizin güvence altına alınmış olması da gereklidir. Nitelikli bir mesleki eğitim almak üzere bir eğitim yeri aramak için de en fazla dokuz ay süreli bir oturma izni verilebilir. Bu durumda 35 yaşını doldurmamış olmanız gerekir ve kanun başka şartlar da öngörmektedir.
Her iki oturma izni de yalnızca haftada en fazla 20 saate kadar istihdamda bulunmaya ve toplamda en fazla iki hafta süreyle deneme istihdamında bulunmaya izin verir. Üniversiteye başvuru veya eğitim yeri arama amacıyla yapılan ikamet süresince, başka bir ikamet amacı için oturma izni kural olarak yalnızca üniversite eğitimi, mesleki eğitim, belirli istihdam türleri veya yasal hak durumlarında verilir. Mesleki eğitim yeri aramak amacıyla verilen oturma izni, ancak ülkeden ayrıldıktan sonra, daha önce bu oturma izni kapsamında Almanya topraklarında kaldığınız süre kadar en az bir süre yurtdışında kalmış olmanız durumunda yeniden verilebilir. Sıklıkla, bu bekleme süresine bağlı olarak yeniden izin verilebileceği ancak dokuz ayın sonunda fark edilir. Başvuru yolunun mu, yoksa doğrudan üniversite veya mesleki eğitim yeri yolunun mu doğru olduğu konusunu, başvuruyu yapmadan önce görüşürüz.
Devlet tarafından veya devlet tarafından tanınan bir yükseköğretim kurumuna ya da benzer bir eğitim kurumuna tam zamanlı öğrenim için kabul edildiyseniz, diğer yasal şartlar da sağlandığı takdirde size oturma izni verilir. Eğitim amaçlı ikamet, eğitime hazırlık faaliyetlerini ve zorunlu stajın tamamlanmasını da kapsar. İşletme içi mesleki eğitim ve mesleki gelişim için, Federal İş Ajansı (Bundesagentur für Arbeit) onay vermişse veya onayı gerekmiyorsa oturma izni kural olarak verilir. Okul temelli mesleki eğitimde, eğitim programı devlet tarafından tanınan bir mesleki diploma ile sonuçlanıyorsa ve diğer yasal şartlar da karşılanıyorsa oturma izni kural olarak verilir. Sıklıkla, Federal İş Ajansı’nın onayı netleşmeden önce eğitim sözleşmesi imzalanır.
Üniversite eğitimi amaçlı oturma izni, ikamet amacına henüz ulaşılmamışsa ve makul bir süre içinde ulaşılabiliyorsa uzatılır. Yasa, kesin bir azami üniversite eğitimi süresi belirtmemektedir. İkamet amacına hâlâ ulaşılıp ulaşılamayacağının değerlendirilmesinde, öğrenciyi kabul eden eğitim kurumu da sürece dahil edilebilir. Belediye Yabancılar Dairesi’nde (Ausländerbehörde) karşılaşılabilecek risk, üniversite eğitimi sürecindeki gecikmenin yalnızca o ana kadar geçen süreye göre değerlendirilmesidir. Üniversite eğitimi sürecinizin hâlâ bu çerçeve içinde olup olmadığını, her bir vakayı ayrı ayrı inceleyerek değerlendiririz.
Mesleki diplomanızı yurtdışında aldıysanız, ön planda eğitim değil, bu diplomanın tanınması yer alır. Bunun için, diğer yasal koşulların da sağlanması kaydıyla, yetkili makam gerekli önlemleri tespit ettiğinde size oturma izni kural olarak verilir. Bu konuda size memnuniyetle danışmanlık hizmeti sunarız.
Almanya topraklarında bu amaçla verilen oturma izni kapsamında eğitiminizi başarıyla tamamladığınız takdirde, § 20 AufenthG uyarınca kazanç getirici faaliyet arama amacıyla oturma izni verilir. Almanya topraklarında bu amaçla verilen oturma izni kapsamında nitelikli bir mesleki eğitimi başarıyla tamamladıktan sonra da bu oturma izni verilmelidir. Her iki durumda da, hedeflediğiniz faaliyetin kazanç getirici faaliyet amacıyla ikamet hükümlerine göre izin verilebilir olması ve geçiminizin güvence altına alınmış olması şarttır. Oturma izni, en fazla 18 aylık bir süre için verilir. Bu sürenin ötesinde bir uzatma söz konusu değildir.
Bu 18 ay bir imkân değil, bir süredir. Kazanç getirici faaliyet aramaya erken başlamanız hayati önem taşır. Bu sürenin sonunda hangi ikamet izinlerinin söz konusu olabileceğini, önceden zamanında inceleriz.
Akademik eğitim almış nitelikli iş gücü olarak, diğer yasal şartlar da yerine getirildiğinde, her türlü nitelikli istihdamda bulunmak üzere oturma izni alırsınız. § 18b AufenthG herhangi bir maaş eşiği belirtmemektedir. Bu yol sıklıkla gözden kaçmaktadır.
Buna karşılık, AB Mavi Kartı için genel emeklilik sigortasındaki yıllık prim hesaplama sınırının en az yüzde 50’si kadar bir maaş gereklidir. Yükseköğretim diplomanızın alınma tarihi başvuru tarihinden en fazla üç yıl önceyse, Federal İş Ajansı’nın onayıyla yüzde 45,3 yeterlidir. Aynı düşürülmüş eşik, kanunda belirtilen meslek grupları için de geçerlidir. Başvuru öncesinde, sizin için hangi ikamet izninin daha avantajlı olduğunu belirleriz.
Eğitim amacıyla yapılan ikamet süresince, yerleşim izni (Niederlassungserlaubnis) ile ilgili genel hüküm uygulanmaz. Mesleki eğitim için de bu hüküm geçerli değildir. Ancak daha önce § 18a veya § 18b AufenthG uyarınca bir oturma izni sahibiyseniz istisna söz konusudur. Federal topraklarda eğitim veya mesleki eğitim amacıyla yasal olarak geçirilen süreler, § 9 Abs. 4 Nr. 3 AufenthG uyarınca, daha sonraki bir başvuru durumunda sadece yarısı kadar dikkate alınır. Yaygın bir yanılgı, beş yıllık eğitimin yerleşim izni yolunda beş yıl sayıldığıdır. Başvuruyu bu şekilde hesaplayanlar, başvuruyu yıllarca erken yapmış olurlar.
Almanya’da alınan diploma başka bir açıdan gerçek bir avantaj sağlar. Almanya’da bir mesleki eğitim programını veya üniversite eğitimini başarıyla tamamladıysanız, nitelikli iş gücü için yerleşim izni alabilmek için gerekli oturma iznine sahip olunan süre üç yıldan iki yıla kısalır. Aynı şekilde, emeklilik prim ödeme süresi de 36 aydan 24 aya kısalır. Yerleşim izni almak için size en uygun yolu birlikte belirleriz.
Üniversite eğitimi amaçlı oturma izni, § 16b Abs. 3 AufenthG uyarınca, yalnızca yılda toplam 140 iş gününü aşmayacak şekilde (iş günü hesabı) istihdamda bulunmaya izin verir. Öğrenci yan işleri (studentische Nebentätigkeiten) bu iş günü hesabına dahil edilmez. Yarı zamanlı istihdamın nasıl hesaplanacağı, yasa tarafından her takvim haftası için ayrı ayrı ve sizin için en uygun şekilde belirlenir. Mesleki eğitim için farklı bir sınır geçerlidir. Bu durumda oturma izni, yalnızca haftada en fazla 20 saate kadar, eğitim amacından bağımsız bir istihdamda bulunmaya izin verir. Planladığınız faaliyetin bu sınırlar dahilinde olup olmadığını, programa başlamadan önce kontrol ederiz.
Bu, dil kursunun öğrenime hazırlık amaçlı olup olmadığına bağlıdır. Zaten tam zamanlı bir öğrenime kabul edildiyseniz ve bu kabul, öğrenime hazırlık amaçlı bir dil kursuna katılmaya bağlıysa, bu kurs öğrenim amaçlı ikamet kapsamına girer. Devlet üniversitelerinde, devlet tarafından tanınan yükseköğretim kurumlarında veya benzer eğitim kurumlarında öğrenim görme amacıyla bir kabul belgeniz olmadan öğrenime hazırlık amaçlı bir dil kursuna kabul edildiyseniz, oturma izni verilebilir. Eğitime hazırlık amaçlı olmayan dil kursları için ise kanun, ayrı bir oturma izni öngörmektedir ve bu izin de verilebilir. Kursunuz için bu yollardan hangisinin geçerli olduğu, başvuruyu yapmadan önce tarafımızca netleştirilecektir.
Öğrenim amaçlı oturma izniniz geri alınmadan, iptal edilmeden veya sonradan süresi kısaltılmadan önce, size başka bir eğitim kurumuna kabul başvurusunda bulunmanız için en fazla dokuz aylık bir süre tanınmalıdır. Bunun için, öğreniminizi yarıda bırakmanızın nedenlerinden sizin sorumlu olmamanız gerekir. Nitelikli mesleki eğitim söz konusu olduğunda, başka bir eğitim yeri bulmak için bu süre en fazla altı aydır. Eğitimden ayrılmanızın sorumluluğu size aitse, bu imkân geçerli olmaz. Sizin durumunuzda neyin sorumluluğunuzda sayılacağını birlikte inceleyeceğiz.
Bir üniversite eğitimi veya nitelikli mesleki eğitimden sonra kazanç getirici faaliyet arama amacıyla aldığınız oturma izni, 18 aydan fazla uzatılamaz. Yasa, kazanç getirici faaliyet arama amacıyla veya yabancı mesleki niteliklerin tanınmasına yönelik işlemleri arama amacıyla verilen oturma iznine “fırsat kartı” adını vermektedir. Fırsat Kartı, nitelikli bir iş gücü iseniz veya İkamet Kanunu Ekine göre yeterli puan sayısına ulaşırsanız verilebilir. Ancak puan yoluyla başvuru için ayrıca yurtdışında edinilmiş bir yeterlilik ve dil belgesi gereklidir. Bununla birlikte, Fırsat Kartı yalnızca geçiminizin güvence altına alınmış olması durumunda verilebilir. Halihazırda Almanya topraklarında bulunuyorsanız, Fırsat Kartı yalnızca İkamet Kanunu’nun üçüncü veya dördüncü bölümüne göre bir ikamet iznine sahip olmanız durumunda verilebilir. Bu yolun sizin için geçerli olup olmadığını, her bir vakayı ayrı ayrı inceleyerek değerlendiririz.
Güncelleme tarihi: 9 Eylül 2026. İçerikten sorumlu: Avukat Gülay Tasli, göç hukuku ve sosyal hukuk alanlarında uzman avukat (Fachanwältin für Migrationsrecht und für Sozialrecht).
İletişim
Rechtsanwaltskanzlei Tasli
Rheinallee 165
40545 Düsseldorf
+49 211 73 105 385
